نامه پیش رو را اتو کرنبرگ، روانپزشک، روانکاو و نظریهپرداز برجسته در حوزه اختلالات شخصیت، نوشته است. نامه در سال ۲۰۲۱ در کتاب «کاندیدای عزیز: تأملات روانکاوان سراسر جهان درباره آموزش، تعلیم و حرفه روانکاوی» به ویراستاری فرد بوش منتشر شد؛ مجموعهای که در آن روانکاوان از تجربهها و نگاه خود به آموزش و حرفه روانکاوی نوشتهاند.
کرنبرگ در این نامه، خطاب به کاندیداهای روانکاوی، از آنچه برای تبدیل شدن به یک درمانگر روانکاوانه ضروری میداند سخن میگوید؛ از درمان شخصی و سوپرویژن گرفته تا مطالعه گسترده، آشنایی با رویکردهای رقیب و مهمتر از همه، فراتر رفتن از آموزش نظری و نزدیک شدن به تکنیک و فرایند واقعی درمان.
در ادامه بخشهایی از این نامه را میخوانید.
اٌتو. اف. کرنبرگ
نیویورک، ایالات متحده آمریکا
کاندیداهای عزیز،
به باور من، نظریه روانکاوی عمیقترین و جامعترین تئوری دربارهی کنشوریها، ساختار، تحول و آسیبشناسی روان انسان است. همچنین مجموعهای از رواندرمانیهای مبتنی بر روانکاوی (psychoanalytically based psychotherapies) را ارائه میکند؛ از درمان استاندارد کلاسیک روانکاوانه گرفته تا چندین رویکرد مشتقشده و بهطور تجربی اعتبارسنجیشده. افزون بر این، روانکاوی ابزاری یگانه برای پژوهش دربارهی روان به شمار میآید.
چطور میتوانید آموزش خوبی دریافت کنید؟
در مسیر درمانگر شدن
در حالت ایدهآل، مؤسسه روانکاویای را انتخاب کنید که بیش از حد کوچک نباشد؛ چند صاحبنظر برجسته و بهطور عمومی شناختهشده در حوزه خود داشته باشد؛ مدرسهایی توانمند، پژوهشگران و متخصصانی که اعتبارشان فراتر از مرزهای همان مؤسسه است و در تعهد به آموزش روانکاوی دستودلباز باشند.
اگر مؤسسه آموزش روانکاوی بخشی از یک دپارتمان دانشگاهیِ روانپزشکی، روانشناسی بالینی یا مددکاری اجتماعی باشد یا با آنها ارتباط نزدیکی داشته باشد، بسیار کمککننده است. اگر روانپزشک نیستید، قطعاً باید یک دوره بالینی در بخش روانپزشکی بگذرانید تا با آسیبشناسی طیف کامل اختلالات روانپزشکی، تشخیص افتراقی، درمان، و شناخت کلیِ رابطهی بیماریهای روانپزشکی با پزشکی آشنا شوید.
اگر مؤسسهای که درنظر گرفتید امکان انتخاب آزادانهی تحلیلگری که قرار است به شما آموزش دهد را داده باشد و شما نیز اطلاعات لازم برای انتخاب فرد مناسب را داشته باشید، بسیار بهتر است. اگر چنین اطلاعات یا امکانی در دسترس نیست؛ شهرت و اعتبار موسسه اهمیت بیشتری پیدا میکند. نهادی جدی، سازمانیافته و کارآمد در آموزش؛ حتی اگر همراه با هالهای از سختگیری و محافظهکاری باشد.
درمان شخصی شما، حتی با وجود یک تحلیلگر توانا، هوشیار، حساس، آگاه و گشوده، عمدتاً به خودتان بستگی دارد. کنجکاوی نسبت به ناشناختههای درون خود و آمادگی برای مواجهه با پیشامدهای غیرمنتظره، شما را راهنمایی میکند.
البته در جریان تحلیل شخصی خود، «چگونگی انجام روانکاوی» را یاد نخواهید گرفت. برخلاف انتظار اولیه شما برای آموختنِ تکنیک از روانتحلیلگرتان، درمییابید که روانکاوی را در درجه اول از مدرسان سمینارها و مهمتر از همه از سوپروایزر خود میآموزید.
ممکن است سوپروایزرها از قبل برای شما انتخاب شوند، اما تا حد ممکن در این انتخابها موثر باشید. بهترینهایی را که در مؤسسهتان وجود دارند انتخاب کنید و در جستوجوی سوپروایزرهای صاحبنام؛ حتی بیرون از مرزهای مؤسسه خودتان، خجالتزده نشوید. اگر واقعاً میخواهید صاحب تخصص شوید، ناچارید پس از فراغت از تحصیل نیز سوپرویژن شخصی را ادامه دهید.
بهتازگی بر این نکته تأکید کردم که باید افقهای فردی خود را فراتر از برنامه آموزشیِ رسمی گسترش دهید. اقدامات کلیدی که باید به صورت مستقل انجام دهید عبارتاند از:
- براساس تمام دانشی که از جلسات سوپرویژن و آموزشهای نظری دریافت کردهاید، نظریه یکپارچه خودتان را درباره تکنیکهای درمانی ایجاد کنید. این رشته پیچیده است و به مکاتب فکری که رقیب هم هستند تقسیم شده است؛ همچنین هیچ «کتاب مرجع» واقعاً منسجم و یکپارچهای برای تکنیکهای درمانی (به هیچ زبانی) در دسترس نیست.
- برای مدتی دانشجوی میهمانِ مؤسسهای شوید که جهتگیری نظری و فنیِ آن بهطور واضح با مؤسسه خودتان متفاوت است. این کار را باید خودتان برنامهریزی کنید، بیآنکه در مؤسسهتان دچار دردسر شوید.
- تا حد امکان زیاد بخوانید، اما به شکل گزینشی. قبل از خرید هر کتاب، صرفنظر از اینکه چهکسی آن را توصیه کرده، آن را با دقت بررسی کنید. متوجه خواهید شد که چه مقدار مطالب تکراری بیفایده و آثاری که از نظر محتوایی تهیاند به بازار عرضه میشوند. متون شاخص مربوط به رویکرد خود و نیز رویکردهای روانکاوانه رقیب را مطالعه کنید. یک مجموعه راهنمای کلی و بسیار سودمند، منابع کلاسیک روانکاوی هستند.
منابع پیشنهادی از سوی اٌتو. اف. کرنبرگ
من به این منابع اشاره میکنم:
- لاپلانش و پونتالیس (Laplanche and Pontalis): نمایانگر دیدگاههای فروید و برداشت کلاسیکِ فرانسوی از روانکاوی.
- آوشینکلوس و سامبرگ (Auchincloss and Samberg): با رویکردی آمریکایی با خاستگاه روانشناسی مبتنی بر ایگو، اما با نگاهی بسیار گشوده و جامع.
- سلمان اختر (Salman Akhtar): با رویکردی فردی و انتقادی.
- اسپیلیوس و همکاران (Spillius et al): با بیانی روشن و فراگیر از سنت کلاینی.
منابع متعدد دیگری هم وجود دارند، اما ترکیب این چهار مورد باید به شفافسازی حوزههای متفاوت و چالشبرانگیز کمک کند.
اگر هنوز از توصیههایم دلسرد نشدهاید، به شما توصیه میکنم که از حوزههای همراستا با روانکاوی نیز آگاهی عمیقی پیدا کنید:
- عصبزیستشناسی (neurobiology) و نسبت میان ساختارهای نوروبیولوژیک و ساختارهای درونروانی: فروید اساساً به این بُعد علاقهمند بود و قطعاً اگر امروز زنده بود، تاکنون نظریههای خود را به شکلی چشمگیر تعدیل و ویرایش کرده بود.
- حوزه روانشناسی اجتماعی: روانشناسی و آسیبشناسی روانیِ زوجها، خانواده و گروههای اجتماعی؛ همچنین کاربرد روانکاوی در این قلمروها و بهرهگیری از آنها.
- رابطه روانکاوی با علوم انسانی شامل فلسفه، هنر و نظایر آن.
افزون بر تمام این موارد، آموختههای شما باید شامل رواندرمانیهای روانکاوانه تخصصی، موارد کاربرد، منبع کاربرد و تکنیکهای آنها نیز باشد! در همین نقطه است که نقص عمده بسیاری از موسسههای روانکاوی آشکار میشود: محدودیتهای خودخواستهای که صرفاً به روانکاوی کلاسیک بسنده میکنند؛ بیتوجهی به سایر رواندرمانیهای روانکاوانه (Psychoanalytic Psychotherapies) و همچنین بیتوجهی آنها، اگر نگوییم بیاعتمادی و طرد مستقیم، به تحقیق و پژوهش در حوزه روانکاوی.
موارد فوق مسائل عمدهای هستند که روانکاوی در دنیای امروز با آن مواجه است و موسسهها تنها بهتازگی شروع به رسیدگی به آنها کردهاند. شما باید پیشگام و جلوتر از این جریان باشید! عملکرد حرفهای شما باید منعکسکننده علاقه به طیف گستردهای از بیماران باشد: درمانهای کودک و نوجوان، اختلالات شدید شخصیت و یا حتی رویکرد تحلیلیِ معاصر نسبت به روانپریشی.
در نهایت، نکتهای در مورد زندگی شخصیتان: رواندرمانی از آنجایی آغاز میشود که عقل سلیم به پایان برسد. غنای تجربههای شخصی شما در حوزههای عشق و روابط جنسی، کار و حرفه، دوستی و تعاملات اجتماعی، گشایش و پذیرش وسیعتری نسبت به تجربیات و تعارضات بیمارانتان به شما خواهد بخشید.
موفق باشید!
از نظریه تا اتاق درمان کرنبرگ
درمان اختلالات شدید شخصیت یکی از مهمترین حوزههایی است که تفاوت میان نظریه و تکنیک، خود را نشان میدهد. شناخت نظری ساختار شخصیت، روابط موضوعی، دفاعها یا انتقال بهتنهایی برای درمانگر کافی نیست؛ درمانگر باید بداند این مفاهیم چگونه در لحظهی درمان شناسایی میشوند و در مداخلهی بالینی چه جایگاهی پیدا میکنند.
یکی از رویکردهایی که دقیقاً در همین نقطه شکل گرفته، رواندرمانی مبتنی بر انتقال (Transference-Focused Psychotherapy یا TFP) است؛ رویکردی روانکاوانه که برای درمان اختلالات شدید شخصیت، بهویژه اختلال شخصیت مرزی، توسط اتو کرنبرگ و همکارانش توسعه یافته است. در TFP، مفاهیمی مانند روابط موضوعی، سازمان شخصیت، دفاعها و انتقال صرفاً موضوعات نظری نیستند؛ بلکه در فرایند درمان به ابزارهایی برای فهم و تغییر الگوهای پایدار رابطهای و هیجانی تبدیل میشوند.
شاید به همین دلیل است که توصیهی کرنبرگ برای فراتر رفتن از آموزش نظری و آشنایی با «تکنیک» اهمیت ویژهای پیدا میکند. دیدن اینکه یک درمانگر چگونه این مفاهیم را در مواجهه با یک مراجع به کار میگیرد، میتواند فاصله میان دانستن یک نظریه و فهم کاربرد بالینی آن را روشنتر کند.
«مجموعه اتاق درمان دالان» در ویدیوی «فیلم اتاق درمان: TFP برای اختلالات شخصیت» فرصتی برای مشاهدهی این فرایند فراهم کرده است. در این ویدیو، اتو کرنبرگ در مقام درمانگر با مراجع خود کار میکند و میتوانید نحوهی مواجهه با فرایند انتقال، توجه به الگوهای رابطهای و بهکارگیری مفاهیم TFP را در جریان درمان دنبال کند.
این ویدیو برای درمانگرانی که در کنار مطالعهی مبانی نظری TFP، به دنبال درک دقیقتر نحوهی حضور این مفاهیم در اتاق درمان هستند، میتواند مکملی برای مطالعه و آموزش نظری باشد.
